Sjáumst svo á Eyjunni - vonandi á morgun, en ef ekki þá hinn.

Ætla að byrja á pistli sem varpar vonandi nýju ljósi á þá umræðu sem hefur verið í gangi um tengsl MP banka og BYR, sem og viðskipti stjórnenda og stjórnarmanna með stofnfjárhluti í sparisjóðnum síðustu mánuði.

30 milljón króna greiðsla 2 dögum fyrir gildistöku laga sem setja 300 þúsund króna þak á slíka styrki er ekki bara siðlaus, heldur merki um mjög skýran ásetning.

Í minni sveit hefði slíkt ekki með nokkur móti geta talist neitt annað en mútur og sá sem þyggur slíka greiðslu mútuþegi.

En MBL þegir eins og þeim er von og vísa.

Held það sé líka kominn tími til að leggi frá mér bloggpennann á þessum vefmiðli.

Sting kannski upp höfði annarstaðar, síðar.

Allar nánari upplýsingar um fundinn er hægt að nálgast hér: http://verjumbyr.blog.is/blog/verjumbyr/image/825817/

Gott framtak hjá þessu fólki sem stendur fyrir þessum fundi og prýðileg umfjöllun hjá Helga Seljan í Kastljósinu í kvöld.

Saknaði þess samt að hann skildi ekki spyrja þetta heiðursfólk sem þar kom fram hvernig stofnfjáraukningin 2007 hafi verið kynnt fyrir þeim á sínum tíma og hvort þau hafi tekið þátt í þeirri aukningu.

Skora á einhvern þessara 1500 stofnfjáreigenda að stíga fram og segja söguna eins og hún var.

Nýlega skrifaði ég pistil um stöðu fjórflokksins gagnvart ESB aðild og ekki stóð á viðbrögðum Framsóknarmanna. Ég hélt því fram að hin nýja stefna Framsóknarflokksins væri lítið annað en blekking, sjónhverfing að hætti Framsóknarflokksins. Nú hefur það fengist staðfest.

Í Ríkissjónvarpinu í kvöld skýrði oddviti Framsóknarflokksins í NV kjördæmi því yfir að flokkurinn væri ekki að fara að sækja um aðild. Hann sagði orðrétt:

"Við erum EKKI að fara að sækja um aðild, við höfum ályktað sem svo að EF við förum í viðræður, þá gerum við það ekki nema hafa ákveðin skilyrði á hreinu og VIÐ höfum fundið út hvaða skilyrði það eru."

Sem sagt. Framóknarflokkurinn er búinn að finna út hvað þjóðinni er fyrir bestu og ætlar að bjóða Evrópusambandinu í viðræður sem EKKI ganga út á aðildarumsókn. Það yrði þá í fyrsta sinn í sögu sambandsins sem það fer í viðræður sem ekki ganga út á aðild. Það er svo spurning hvernig Framóknarflokknum mun ganga að skýra þetta úr fyrir hinum 27 aðildaríkjunum, þ.e. hvað þeir eru eiginlega að fara með þessu. 

Það liggur þá allavega ljóst fyrir að Samfylkingin er eini flokkurinn sem hefur heiðarlega og skýra stefnu í þessu stóra og mikilvæga máli. Samfylkingin vill sækja um aðild og hefja viðræður sem síðar munu verða grundvöllur fyrir þjóðina til að taka afstöðu til í þjóðaratkvæðagreiðslu.

Þar er niðurstaðan ekki fyrirfram gefin, engin trúarbrögð sem stýra afstöðu manna og ekki verið að blekkja neinn. Stefnt er að aðildarumsókn og niðurstöðu sem þjóðin getur orðið sátt við.

Kjósendur hafa í raun setið undir stöðugri kosningabarátttu í hálft ár, a.m.k hefur hið pólitiíka áreiti verið þannig að hinn venjulegi íslendingur er um það bil að fá nóg af karpinu og þyrstir í raunhæfar lausnir og eitthvað sem varpað getur vonarglætu á framtíðina.

Eitt sem mun líka setja mark sitt á kosningarnar er skortur á fjármagni. Flokkarnir eiga ekki krónu frekar en fyrirtækin í landinu eða kjósendur. Þeir verða því að koma skilaboðum sínum á framfæri með skilvirkari og ódýrari hætti en áður. Það verður áhugavert að sjá hvernig þeim gengur að leysa það verkefni.

En þetta er líka örugglega í fyrsta skipti sem það er hægt að endurnýta gamlar sjónvarpsaugýsingar frá fyrri kosningum.

Samfylkingin getur til dæmis sparað sér mikla peninga sem annars færu í að búa til auglýsingar og sýnt bara þessa auglýsingu í staðinn.

Fjármálaráðherra segir ósatt
- Óli Björn sakar Steingrím J. um ósannsögli

Hlutlausir álitsgjafar um Evrópumál
- Óli Björn sakar Baldur Þórhallsson frambjóðanda á lista Samfylkingarinnar um ófagleg vinnubrögð í störfum sínum sem prófessor við Háskóla Íslands

„Þeirra eigin orð“
- Styrmir Gunnarsson um spillinguna í Samfylkingunni

Glæsileg“ niðurstaða í Icesave virðist langt undan
Óli Björn leggur áherslu á hversu illa Steingrími J. Gengur að leysa verkefni sín í fjármálaráðuneytinu

Blaðamannafundur félagsmálaráðherra um ekkert!
Óli Björn segir þjóðinni frá blaðmannafundi Félagsmálaráðherra

Steingrímur J. dregur orð sín um Icesave til baka
Óli Björn leggur enn og aftur áherslu á að Steingrímur J sé ekki starfi sínu vaxinn.

Andstaða Jóhönnu við beint lýðræði
Styrmir snýr út úr stefnu Samfylkingarinnar og reynir að telja lesendum trú um að hann sé hinn eini sanni boðberi lýðræðisumbóta en Jóhanna Sigurðardóttir sé hins vegar mjög varhugaverð persóna sem kjósendur skuli varast.

Ef við ættum nú bara fleiri svona afburða heiðarlega og vandaða blaðamenn, þá værum við kannski ekki stödd á þeim stað sem við erum í dag........

Er svo komið að fjöldi fólks hefur sagt sig úr flokknum vegna málsins og er allt eins víst að þeim muni fjölga mikið á komandi dögum og vikum, enda hefur flokkurinn nú algjörlega lokað á þann möguleika að Ísland sæki um aðild.

Verður sú niðurstaða að teljast mikill sigur fyrir þann litla en áhrifamikla hóp manna innan flokksins sem telja að með enn frekari einangrun sé hagsmunum lands og þjóðar best borgið til framtíðar.

Þykir reyndar sumum hin nýsamþykkta utanríkisstefna flokksins reyndar helst minna á stefnu þjóðernissinnaðra flokka sem voru áberandi í Evrópu snemma á síðustu öld, þar sem sjálfstæðis- og fullveldishugtökin tróna yfir öllu en lítil áhersla er lögð á samvinnu og samstarf.  

Í ályktun landsfundar flokksins um utanríkismál er þannig farið mörgum orðum um mikilvægi varnarsamnings Íslands og Bandaríkjanna en þeim mun minna minnst á Evrópumálin, hvað þá hugsanlega Evrópusambandsaðild. Áherslan á hinn úrelta varnarsamning þykir reyndar ágætt dæmi um hversu fjarri flokkurinn hefur færst frá raunveruleikanum í utanríkismálum en líklega hafa Sjálfstæðismenn ekki áttað sig enn á því að bandaríski herinn er farinn frá landinu, og bandarískir ráðamenn hafa sýnt vörnum Íslands lítinn áhuga síðustu ár.

Í sérstakri ályktun sem samþykkt var á fundinum er þó eytt öllum vafa um stefnu flokksins í Evrópumálum. Flokkurinn hefur loksins komist að þeirri einföldu og skýru niðurstöður að hann vill ekki að Ísland taki þátt í því samstarfi sem þar fer fram og flokkurinn vill heldur ekki að Ísland láti reyna á aðild með samningaviðræðum.

Sjálfstæðisflokkurinn veðjar þannig á að Íslendingar séu viljugir til að lifa áfram í óupplýstri vissu fyrir því að samningar við Evrópusambandið muni aldrei leiða til ásættanlegrar niðurstöðu fyrir þjóðina.

Svo er bara spurning hvort að Sjálfstæðisflokkurinn sé að meta stöðuna rétt, eða hvort að þjóðin sé komin með nóg af því að láta sérhagsmunaöflin sem öllu virðast enn ráða í gamla valdaflokknum stjórna því hvort hún fær að taka upplýsta ákvörðun um framtíð landsins í þessu stóra og mikilvæga hagsmunamáli.

Nú á bara eftir að koma í ljós hvort að hinn fámenni en valdamikli Davíðs/Styrmis-armur er  þess megnugur að beygja þjóðina að sínum vilja með sama hætti og honum tókst að beygja fjölmennan landsfund Sjálfstæðisflokksins.

Í framhaldi af umfjöllun blaðanna sendi forstjóri eins stærsta lífeyrissjóðs landsins, Lífeyrissjóðs verslunarmanna frá sér tilkynningu. Þar segir hann m.a. að þessi umræða eigi ekki við um hans lífeyrissjóð. Í tilkynningunni opinberar hann þó í raun aðeins hversu fjarri veruleikanum hann er í afstöðu sinni til málsins. Í tilkynningunni segir orðrétt um þær boðsferðir sem hann sjálfur hefur þegið;

"Hvað aðrar ferðir varðar hefur forstjóri sjóðsins í undantekningartilvikum, einu sinni til tvisvar á ári, þegið boð í veiði innanlands"

og svo segir hann;

"Um jól hafa forstjóri og starfsmenn eignastýringar þegið eftir atvikum minniháttar tækifærisgjafir frá sumum viðskiptaaðilum sjóðsins“

Með þessu vill hann eflaust undirstrika þá skoðun sína að allt hafi verið með felldu á hans vakt.

Þessi sami forstjóri, sem fór BARA í tvær laxveiðiferðir á ári í boði íslenskra fjármálastofnanna, hefur þegið yfir þrjátíu milljónir á ári í laun frá sjóðsfélögum, auk annarra fríðinda, s.s. full afnot af  tíu milljón króna lúxusjeppa.

Hvað þarf eiginlega til svo að svona menn átti sig?

Alþýðusamband Íslands hefur fyrir löngu sett Evrópusambandsaðild á oddinn og þeirra stefna er alveg skýr. Innan verkalýðshreyfingarinnar ríkir nær alger samhljómur að þessu leyti.

Þá hafa hin ýmsu hagsmunsamtök, s.s. Neytendasamtökin, lagt áherslu á að hefja skuli aðildarviðræður hið fyrsta og hafa þau fært sterk rök fyrir því hvers vegna hagsmunum íslenskra neytenda sé betur borgið innan sambands en utan.

Á þessari töflu má sjá hvaða hagsmunasamtök á íslenskum vinnumarkaði vilja sækja um aðild og taka upp evru og þau sem eru á móti því að það verði gert. Því til viðbótar má sjá hver afstaða fjórflokksins er til málsins.

	Umsókn um aðild að Evrópusambandinu	Upptaka evru með aðild að myntsamstarfi Evrópu
Alþýðusamband Íslands (ASÍ)	Já	Já
Samtök iðnaðarins (SI)	Já	Já
Samtök verslunar og þjónustu (SVÞ)	Já	Já
Samtök ferðaþjónustunnar (SAF)	Já	Já
Landsamband ísl. útgerðarmanna (LÍÚ)	Nei	Nei
Samfylkingin	Já	Já
Sjálfstæðisflokkur	Nei	Nei
Framsóknarflokkur	Nei	Nei
Vinstri grænir	Nei	Nei

Það vekur eflaust athygli einhverra að afstaða Framsóknar er merkt sem neikvæð í báðum tilfellum en í fréttum undanfarið hefur verið rætt um að hugsanlega sé Framsóknarflokkurinn hlynntur aðildarviðræðum. Staðreyndin er hins vegar sú að Framsóknarflokkurinn samþykkti ályktun á nýafstöðu flokksþingi sínu, þar sem sett eru fram ótal skilyrði fyrir aðildarumsókn. Sum þessara skilyrða eru einfaldlega svo langsótt og torskilin að það er ekki hægt að segja með sæmilegri vissu að flokkurinn ætli sér eitt frekar en annað í þessum málum. 

Þegar flokkar tala með þeim hætti, þ.e. útum um víðan völl og setja um leið ótal óraunhæfa fyrirvara, er yfirleitt nærtækast að skýra afstöðu viðkomandi flokks þannig að hann sé á móti  - en vilji ekki segja það af hræðslu við að missa atkvæði. Með þessari ályktun gerir Framsókn tilraun til að sækja sér stuðning til þeirra sem eru alfarið á móti ESB aðild og einnig til þess sístækkandi hóps innan flokksins sem vill ganga til aðildarviðræðna. Framsóknarflokkurinn ætlar svo að eiga þessa skiptimynt í vasanum í vor þegar kemur að stjórnarmyndun.

Ályktunin er þannig að henni er auðveldlega hægt að fleygja út á haf ef Framsókn býðst samstarf við Sjálfstæðisflokk. Fyrirvararnir eru þannig að það má hvenær sem er segja að Evrópusambandið muni hvort sem er ekki samþykkja skilyrði flokksins um aðild.

Ef Framsókn stæði hins vegar frammi fyrir því að vinna með Samfylkingu, þá væru þeir heldur ekki í neinum vandræðum. Niðurstöður aðildarviðræðna myndu alltaf verða lagðar fyrir þjóðina til samþykktar, þannig að Framsókn verður ávallt leyst undan því að þurfa að standa við hin mörgu og skrítnu skilyrði sín.

Og það er þetta sem íslenskir kjósendur verða að hafa í huga.

Þetta risastóra hagsmunamál þjóðarinnar er enn og aftur komið niður á það plan að það er ekki með neinu móti hægt að tala um skýra valkosti.

Sjálfstæðisflokkurinn segist alls ekki vilja í ESB en ætlar samt að leyfa þjóðinni að kjósa um hvort eigi að kjósa um aðild. Flokkurinn ætlar sem sagt að leika sama leikinn og áður, halda umræðunni óupplýstri og gefa þar með stórum hluta þjóðarinnar langt nef.

En hvað þýðir þetta útspil Sjálfstæðisflokksins raunverulega?

Það þýðir að flokkurinn sem vill ólmur komast aftur til valda, ætlar að leggjast af öllum þunga gegn því að samið verði við Evrópusambandið um aðild landsins. Samt ætlar flokkurinn vonandi að virða niðurstöðu úr þessari einkennilegu þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildaviðræður.

Segjum þá sem svo að Sjálfstæðisflokkurinn komist nú til valda og láti kjósa um hvort fara eigi í viðræður og niðurstaðan úr þeirri kosningu verði sú að í aðildaviðræður skuli farið. Ætlar flokkurinn þá að fara í þær samningaviðræður með það eitt að markmiði að fara EKKI inní Evrópusambandið? Ætlar þjóðin að senda samningamenn sem vilja ekki ná samningi sem þjóðin getur sætt sig við?

Vinstri grænir eru í sömu skrípalátunum í þessu máli. Þeir ætlast í alvöru til þess að þjóðin gleypi við þessu plani, og það sem er kannski enn áhugaverðara, þeir ætlast til þess að Samfylkingin gleypi við þessari nálgun og fari með þeim í þennan leiðangur. Slíkt er algjörlega óhugsandi, enda hefur Samfylkingin ein íslenskra stjórnmálaflokka lagt fram skýra stefnu í málinu og þar með skýran valkost fyrir kjósendur.

Samfylkingin er ekki að fara að mynda ríkisstjórn upp á það að leika sér þannig með fólkið í landinu. Það má bæði Sjálfstæðisflokki og VG vera full ljóst.

Það er því pattstaða í íslenskum stjórnmálum og hún verður ekki svo auðveldlega leyst, nema þá að það gerist að kjósendur flykkist að baki Samfylkingunni og tryggi þar með að landsmenn fái loksins að taka upplýsta afstöðu til Evrópusambandsaðildar. Það er það eina sem getur komið í veg fyrir að þjóðinni verði áfram haldið í gíslingu sérhagsmunaaflanna næstu árin.

Því miður er það ekki svo einfalt og líklega eru þeir peningar sem eru ef til vill faldir í einhverjum fjarlægum skattaskjólum aðeins lítið brot af þeim fjármunum sem íslenska þjóðin hefur tapað með óbeinni þátttöku sinni í áhættusömum hlutabréfaviðskiptum á undanförnum árum.  

En hvernig gat það gerst? Hvernig gat það gerst að eignir landsmanna voru notaðar með þessum hætti? Hvernig gátu eignir sem hafa orðið til á mörgum áratugum, jafnvel á yfir hundrað árum, horfið eins og dögg fyrir sólu, í einhverjum fjarlægum og lítt skiljanlegum viðskiptum með fyrirtæki í útlöndum, án þess að almenningur, sem nú þarf að borga brúsann, hafi eitthvað haft með það að segja?

Í því samhengi er ágætt að líta aðeins til baka og skoða hvaða eignir var um að ræða og hvernig alþjóðlegir fjárfestar fengu aðgang að þeim. Þá er mikilvægt að hafa í huga að í fæstum tilfellum þurfti beint eignarhald yfir þessum eignum til að geta nýtt þær, heldur aðeins yfirráð og ákvörðunarrétt um hvernig þær voru notaðar.

Í flestum tilvikum, t.d. í tilviki sparisjóðanna og tryggingafélaganna, snérist baráttan ekki endilega um hið raunverulega eignarhald á varasjóðum þessara stofnana (varasjóðir og bótasjóðir), heldur fyrst og síðast yfirráðum yfir þeim og þar með ákvörðunum um fjárfestingar þeirra. Eða eins og einhver orðaðir það;  "Mér er alveg sama þótt þú eigir bílinn minn, bara ef ég hef tryggingu fyrir því að ég megi alltaf keyra hann." Það var viðkvæði þeirra sem þurftu sífellt meira fé til að standa undir hinu íslenska viðskiptamódeli, sem sumir hafa líkt við hinu frægu Ponsi svindl. Í slíkum "viðskiptum" skiptir vöxturinn meira máli en raunveruleg langtíma arðsemi fjárfestinganna.

Svona til að varpa einhverju ljósi á það sem hér átti sér stað hef ég tekið saman stutta umfjöllun um nokkrar helstu auðlindirnar sem íslenskir fjárfestar sóttu fjárhagslegan styrk sinn í. Það ber að hafa í huga að þrátt fyrir að mikið af fjármunum hafi streymt út úr þessum eignargrunnstoðum íslensks samfélags þá bættust við gríðarlegar lántökur erlendis.  Í falli hlutabréfamarkaðarins áttu sér því stað eignatilfærslur og hinir erlendu lánadrottnar urðu með einum eða öðrum hætti eigendur þeirra eigna sem í upphafi voru grundvöllur lántöku íslenskra útrásarvíkinga. Eignirnar eru því kannski ekki endilega horfnar, þær hafa hins vegar færst á aðrar og óþekktar hendur.

Lífeyrissjóðir

-          Gerðar voru lagabreytingar svo þeir gætu orðið virkari þáttakendur í áhættusömum hlutabréfaviðskiptum. Afleiðingarnar birtust á tímabili með mjög jákvæðum hætti í bókhaldi sjóðanna, þ.e. á meðan hlutabréfaverð hélt áfram að þjóta upp en tapið reyndist í mörgum tilfellum meira þegar allt hrundi. Í skjóli gífurlegrar hækkana á eignaverði breyttist margt í rekstri sjóðanna sjálfra. Starfsmenn þeirra fóru að líta á sig sem samskonar snillinga og þá sem voru um sama leyti að kaupa upp hverja verslunarkeðjuna á fætur annarri í Lundúnum og voru ekki lengi að réttlæta það fyrir sjálfum sér og öðrum að þeir ættu líka skilið að fá nokkrar milljónir á mánuði í laun, bónusa og kaupauka, fljúga á Saga Class, keyra um á glæsivögnum í boði lífeyrissjóðanna og veiða lax í boði bankanna.

Sparisjóðir

-          Gerðar voru lagabreytingar sem opnuðu dyr fjárfesta að varasjóðum sparisjóðanna.  Þar voru peningar sem þurfti að „koma í vinnu“ eins og einhver snillingurinn í háskólanum orðaði það. Niðurstaðan varð sú að sparisjóðirnir fengu skyndilega nýtt hlutverk. Þeir störfuðu áfram sem hefðbundnir sparisjóðir en um leið sem mjög áhættusæknir fjárfestingasjóðir. Þannig voru skilin á milli hins alþjóðlega fjárfestingafyrirtækis Exista og SPRON ekki mjög ljós og fall Existu þýddi í raun fall SPRON. Fall Baugs virðist líka hafa þýtt tugmilljarða afskrift útlána hjá BYR og ekki sér enn fyrir endann á því ævintýri. Það eina sem liggur fyrir er að varasjóðirnir hafa brunnið á því báli sem logað hefur á hlutabréfamörkuðum hérlendis og erlendis á undanförnum mánuðum.

Tryggingafélögin

-          Bótasjóðir tryggingafélaganna hafa oft komið til umræðu og yfirleitt í tengslum við ásæld tiltekinna viðskiptamanna í þá. Stjórnvöld hafa þó aldrei gert neitt til að koma í veg fyrir að aðgangur að stjórnum sjóðanna gengi  í raun kaupum og sölum eins og raunin hefur verið á undanförnum árum. Bótasjóðirnir eru hins vegar hugsaðir til að mæta útgjöldum tryggingafélaganna í framtíð vegna mála sem eru ekki að fullu uppgerð eða óvíst er um hvernig muni enda. Þetta eru risavaxnir sjóðir sem tryggingafélögin verða auðvitað að ávaxta með einhverjum hætti.  Ekki liggur fyrir hvernig staða þessara sjóða er í dag en það má ætla að hún sé bágborin, enda hefur stríðið um sjóðina aðalega verið háð á milli fyrirtækjahópa sem nú heyra fortíðinni til.

Veiðiheimildir

-          Veiði næstu ára og áratuga var sett að veði í áhættusömum hlutabréfaviðskiptum, hérlendis og erlendis. Óveiddur fiskur var settur í pant svo hægt væri að taka lán til að kaupa verslunarkeðjur í Lundúnum og Kaupmannahöfn.  Verð veiðiheimildanna hækkaði og hækkaði og lánin sem út á þær var hægt að taka hækkuðu um leið. Á endanum varð ljóst að íslenskir kaupsýslumenn kunnu lítið sem ekkert fyrir sér í rekstri leikfangaverslana við Oxfordstræti, hlutabréfamarkaðir féllu og heimildir til að veiða fiskinn í sjónum umhverfis landið okkar næstu árin eru ýmist í höndum erlendra kröfuhafa eða íslenskra ríkisbanka. Sjávarútvegsfyrirtækin, sem mörg hver stóðu nokkuð vel áður en ævintýrið hófst, eru flest eignalaus í dag og horfa fram á að þurfa hjálp frá íslenskum skattborgunum til að geta starfað næstu árin.

Fyrirtæki

-          Hreint eigið fé flestra starfandi fyrirtækja á Íslandi var veðsett og lánin notuð til enn frekari hlutabréfakaupa. Fyrirtæki gengu kaupum og sölum og bankarnir græddu í hvert sinn sem kaupsamningur gekk í gegn, hversu óraunhæfur sem hann kunni að vera. Í hvert sinn innheimti bankinn háar upphæðir fyrir „ráðgjöf“ og enn meir fyrir að útvega nýju kaupendum lánsfé.  Afleiðingarnar birtast nú í því að fæst íslensk fyrirtæki hafa nægilega sjóði til að standast ágjöfina, eru í raun tæknilega gjaldþrota.

Lýsti hann einni slíkri fyrir mér, þar sem stjórnarmenn voru sóttir með einkaþotu til Reykjavíkur og flogið með þá til Skotlands. Þar beið eftir þeim þyrla sem flutti þá upp í skosku hálöndin. Þar beið þeirra svo gisting og sælulíf í glæsilegum kastala. Löng helgarferð snérist síðan um heimsóknir í hin ýmsu brugghús þar sem smakkaðar voru óteljandi tegundir af vískíi, glæsileg kvöldverðarboð og afþreyingu af ýmsu tagi.

Í slíkum ferðum var jafnan fjallað um einhvern tiltekin fjárfestingarkost, enda markmiðið með boðinu í raun ekkert annað en að liðka fyrir viðskiptum við sjóðina. Samkvæmt því sem bankamaðurinn sagði var þó reynt að takmarka sem mest þann tíma sem fór í fundarhöld og aldrei eytt meira en 2-4 tímum af 3-4 daga ferð í að ræða það sem ferðirnar áttu þó í raun að snúast um. Að hans sögn voru þó alltaf einhverjir sem mættu ekki einu sinni á þann hluta dagskrárinnar sem var þó hið raunverulega yfirskyn ferðanna. Í hugum einhverra var meira virði að fara í heimsókn í enn eitt brugghúsið og smakka nokkrar viskítegundir til viðbótar.

Ég veit svo sem ekki hvað hinir raunverulegu eigendur þessara sjóða, sjálfir sjóðsfélagarnir, hafa miklar forsendur til að skoða hvað hefur gengið á í þessum stofnunum á undanförnum árum en ég mæli með því að sem flestir mæti á aðalfundi sinna sjóða og óski eftir upplýsingum um þessi mál, fari einfaldlega fram á að stjórnir sjóðanna birti ítarlegt yfirlit yfir allar þær ferðir sem þær hafa sótt, á vegum hvaða fyrirtækja, í hvað langan tíma þær hafi staðið yfir, hvert hafi verið viðfangsefni þeirra og síðast en ekki síst hvort og þá hvaða viðskipti hafi átt sér stað við viðkomandi fjármálastofnanir í kjölfarið.

Svo myndi ég líka leggja það til að stjórnum slíkra sjóða verði settar mjög stífar siðareglur til framtíðar.

Ef setja á orð sparisjóðsstjórans í eitthvað samhengi, þá má segja að hann reyni að réttlæta það að stofnfjáreigendur taki 13,5 milljarða úr sjóði sem er lögum samkvæmt ekki þeirra eign, heldur almenningseign sem þeim ber aðeins að gæta, á þeirri forsendu að þeir hafi um leið greitt 26 milljarða inn í sinn eigin sjóð, þ.e. stofnfjársjóð, sem er þeirra einkaeign.

Það var margt í varnarræðu sparisjóðsstjórans sem var á mörkum þess að geta talist sannleikanum samkvæmt og því miður þá hefði hin annars ágæta fréttakona Þóra Arnórsdóttir mátt vinna heimavinnuna sína betur áður en hún lagðist það verkefni að kryfja þetta mikilvæga mál til mergjar. Hún hefði til að mynda getað haft samband við undirritaðann og fengið bæði gögn og greiningar sem hefðu komið í veg fyrir að viðmælandi hennar kæmist upp með að svara með þeim hætti sem hann gerði. Það hefði líka verið tiltölulega einfalt fyrir hana að ræða við einhvern úr hópi minni stofnfjáreigenda og fá hjá þeim upplýsingar um með hvaða hætti stofnfjáraukningin var kynnt fyrir þeim árið 2007. Ég hef sjálfur rætt við þá nokkra og þeir segja allir sömu söguna.

Að þeirra sögn var þeim kynnt sú áætlun að greiða ætti út helming varasjóðsins á árinu 2008 og hinn helming sjóðsins á árinu 2009. Þannig var markmiðið að tæma varsjóðinn og víxla hlutföllum í skiptingu eigin fjár. Með öðrum orðum, það átti að færa stofnfjáreigendum fulla eignarhlutdeild í þeim fjármunum sem þeim var þó lögum samkvæmt aðeins ætlað að gæta í almannaþágu. Stofnfjáraukningin var því ekki liður í styrkingu eiginfjár sjóðsins eins og venjan er þegar fyrirtæki sækja sér aukið fé, heldur leið til að komast fram hjá lögum.

Í viðtalinu sagðist sparisjóðsstjórinn heldur ekki kannast við að stærstu eigendur stofnfjár í sjóðnum tengdust Baugi með einhverjum hætti. Sú fullyrðing er býsna sérkennileg, sérstaklega í ljósi þess að það liggja fyrir opinber gögn um hið gagnstæða. Þar er rétt að benda á úrskurð áfrýjunarnefndar samkeppnismála, þar sem það er staðfest hvaða fyrirtækjahóur það sé sem fari með ráðandi hlut í bæði BYR og Glitni á árinu 2008. Þá má líka benda á að það hefur fengist staðfest og fjallað um það opinberlega að félag í eigu Baugs, A-holding, stóð að baki fjármögnum á yfirtöku Sparisjóðs Hafnarfjarðar á árinu 2006. Það þarf heldur ekki annað en að skoða aðeins hvaða félög þetta eru sem mynda hóp stærstu stofnfjáreigenda í BYR til að sjá að þar eru ekki um neinn sundurleitan hóp viðskiptamanna að ræða, heldur þvert á móti vel þekktan hóp manna sem tengist með einum eða öðrum hætti viðskiptum Baugs á undanförnum árum.

Ég vona að fréttastofa RÚV muni fylgja málinu eftir og sannreyna orð sparisjóðsstjórans. Það gengur einfaldlega ekki að afgreiða jafn viðamikið og mikilvægt hagsmunamál almennings með þessum hætti, þ.e. að þar fái umræddur sparisjóðsstjóri að eiga síðasta orðið, án þess að nokkur tilraun sé gerð til að fara ofan í það hvort hann hafi sagt rétt frá helstu staðreyndum málsins.

Á þessari mynd sem ég teiknaði upp má sjá hvernig eigið fé sjóðsins þróaðist frá júní 2007 til júní 2008. Í dag er myndin þó þannig að varasjóðurinn er tómur, eða öllu heldur 14 milljarðar í mínus.

Í tilefni af birtingu ársreiknings BYR fyrir árið 2008 sendi fyrirtækið nýlega frá sér tilkynningu. Hér er birtur hluti úr þeirri tilkynningu ásamt athugasemdum undirritaðs. Þessi útgáfa hjálpar vonandi Steingrími J. Sigfússyni fjármálaráðherra að átta sig betur á því verkefni sem hann stendur frammi fyrir. Þar nægir ekki að lesa tilkynningar sem samdar eru í PR deild BYR, þeir sem þar starfa fá ekki borgað fyrir að gæta almannahagsmuna. Það gerir Steingrímur hins vegar og það er það sem hann á að hafa á bak við eyrað þegar hann metur umsókn BYR um 11 milljarða króna neyðaraðstoð.

Í tilkynningunni segir m.a.

Að baki er rekstrarár, sem er það erfiðasta í sögu Byrs þegar litið er til síðasta ársfjórðungsins. Ársuppgjörið er lýsandi fyrir þá afdrifaríku rás atburða sem hófst á haustmánuðum með þroti stóru viðskiptabankanna og leitt hefur hvert áfallið á fætur öðru yfir fyrirtæki og heimili í landinu. Virðisrýrnun útlána, krafna og óefnislegra eigna Byrs má m.a. rekja til þrots stóru viðskiptabankanna og þeirra fjárhagslegu erfiðleika sem farið hafa vaxandi hjá fyrirtækjum og heimilum upp frá því. Þá var vegna þeirrar óvissu sem er uppi í efnahags- og atvinnulífi, enn fremur talið nauðsynlegt að ganga lengra í afskriftum en ella hefði verið gert.

Á mannamáli þýðir þetta:

Samkvæmt ársreikningi BYR fyrir árið 2008 tapaði sjóðurinn tæpum 36 milljörðum á árinu. Stærstur hluti tapsins eða rúmir 25 milljarðar eru vegna tapaðra útlána. Það er engin smá upphæð. Það eru hátt 100 þúsund krónur á hvern einasta íslending eða um ein milljón á hvert mannsbarn í heimabæ sparisjóðsins, Hafnarfirði. Því til viðbótar greiddi BYR 13,5 milljarða í arð til stofnfjáreigenda á árinu 2008. Að teknu tilliti til skatta lækkaði því eigið fé sjóðsins um yfir 40 milljarða á árinu. Það þýðir að hinn svokallaði varasjóður (sem stofnfjáreigendur eiga ekki eignarhlutdeild í, heldur gæta í almannaþágu) stendur nú í rúmum 14 milljörðum í mínus. Í árslok 2007 stóð sami sjóður í tæpum 26 milljörðum í plús. Fyrir þá 26 milljarða hefði t.d. verið hægt að byggja 5 stóra leikskóla og standa undir öllum rekstrarkostnaði þeirra í 30-40 ár.

En hverjum lánaði BYR 25 milljarða? Hver getur ekki borgar til baka lánin sín? Samkvæmt fréttum hafa stóru bankarnir þrír ekki afskrifað neinar skuldir að ráði. Landsbankinn hefur gengið lengst í því og nema afskriftir bankans vegna tapaðra útlána innan við tvo milljarða króna. Um leið er uppi hávær krafa í samfélaginu um að allar meiriháttar afskriftir séu gerðar opinberar, enda eru bankarnir og afkoma þeirra ekki lengur einkamál fámenns hóps heldur þjóðarinnar allrar.

BYR er ekki í eigu ríkisins en stjórnendur BYR vilja samt að almenningur veiti þeim 11 milljarða neyðaraðstoð. Þeir vilja að hver vinnandi maður á Íslandi láni þeim 60 þúsund krónur svo þeir geti haldið virði eigna sinna. Verðum við þá ekki að gera þá kröfu á hendur BYR að þeir upplýsi okkur fyrst betur um hvað liggur að baki þessum afskrifuðu útlánum? Verðum við ekki að gera þá eðlilegu kröfu að þeir upplýsi okkur um hverjir það eru sem eru að fá niðurfelldar skuldir? Slík skilyrði geta lánveitendur sett og við erum í þessu tilfelli lánveitendurnir.

Síðar segir:

Þó að Byr hafi staðið af sér áföll undanfarinna mánuða er ljóst, að hann stendur ásamt öðrum sparisjóðum frammi fyrir verulega breyttu rekstrarumhverfi á yfirstandandi rekstrarári. Stjórnvöld hafa sýnt þessum breyttu aðstæðum skilning. Bent hefur verið á mikilvægi sparisjóðanna fyrir vöxt og viðgang nærsamfélaga þeirra og það mótvægi sem þeir mynda gagnvart öðrum fjármálastofnunum. Þá er í lögum nr. 125/2008 vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði ákvæði sem heimilar eiginfjárframlag til sparisjóða og mun Byr í ljósi breyttra rekstraraðstæðna leita eftir því framlagi. Lögin heimila ríkissjóði að leggja sparisjóðum til fjárhæð sem nemur allt að 20% af bókfærðu eigin fé í árslok 2007, gegn stofnfjárbréfum í viðkomandi sparisjóði, sem endurgjald í samræmi við það eignfjárframlag sem lagt er til.

Og um þetta má segja:

Sparisjóður Hafnarfjarðar var sparisjóður bæjarbúa og starfaði í þeim anda sem lagt var upp með stofnun sparisjóða á Íslandi. Hagnaðarvon einhverra skilgreindra eigenda var ekki drifkraftur sjóðsins heldur hafði hann eingöngu samfélagsleg markmið að leiðarljósi. Í dag er öldin hins vegar allt önnur og BYR á lítið skylt með Sparisjóði Hafnarfjarðar. Reyndar hafa höfuðstöðvar sjóðsins verið færðar í Reykjavík og er þar af leiðandi búið að koma í veg fyrir að Hafnfirðingar muni nokkru sinni njóta góðs af þeim fjármunum sem urðu til í sparisjóðnum þeirra á yfir 100 ára sögu hans. Samkvæmt lögum um fjármálafyrirtæki er nefnilega gert ráð fyrir því að ef sparisjóði sé breytt í hlutafélag (sem ætlunin er að gera með BYR), þá sé stofnuð sérstök sjálfseignarstofnun sem halda skuli utan um eignir almennings í sjóðnum. Sú sjálfseignarstofnun hefur verið stofnuð í tengslum við væntanlega hlutafélagavæðingu BYR og ber hún heitið BYR ses. Í stjórn þeirrar stofnunar eru eingöngu fulltrúar þess sveitarfélags sem sjóðurinn hefur höfuðstöðvar í nú, þ.e. Reykjavík og hefur stofnunin ekki neinum skyldum að gegna gagnvart öðru nærsamfélagi en því þar sem lögheimili fyrirtækisins er skráð þegar hlutafélagavæðingin er framkvæmd. Reyndar hafa engir fjármunir verið fluttir til stofnunarinnar eins og lögin kveða á um en það er önnur saga og eitthvað sem að stjórnendur Byrs munu væntanlega svara betur fyrir síðar, þegar og ef af áætlaðri hlutafélagavæðingu sjóðsins verður.