Leita ķ fréttum mbl.is

Bloggfęrslur mįnašarins, nóvember 2008

Af hverju töfšu menn uppgjör Giftar?

Žegar rętt er um Gift (Samvinnutryggingar), er algjörlega óhjįkvęmilegt aš fjalla um leiš um įkvaršanir stjórnvalda į umlišnum įrum og žaš hvernig stefna žeirra hefur gert tilteknum hópum kleyft aš fara meš almannaeigur ķ eigin žįgu. Aš žvķ leyti er margt sameiginlegt meš mįlefnum sparisjóšanna sem ég hef lķka skrifaš svolķtiš um og mįlefnum samvinnufyrirtękjanna. Hvorutveggja lifši ķ lagalegu tómarśmi og stjórnvöld geršu ekkert til aš bęta śr žvķ. Stjórnvöld geršu litlar sem engar kröfur til žessara félaga um gangsęi ķ įkvöršunum og žaš sem er kannski verst, žau sżndu algjört tómlęti žegar kom aš hinni formlegu löggjöf um mismunandi félagaform, ž.e. aš hlutafélagaforminu undanskildu. Ķ raun mį segja aš öllu öšru en hlutafélagaforminu hafi veriš kastaš į bįl frjįlshyggjunnar og hitt lįtiš óįreitt.

Žessi stefna hentaši Framsóknarflokknum ekki sķšur vel en samstarfsflokknum. Sjįlfstęšisflokkurinn fékk sķnu framgengt varšandi frjįlshyggjuvęšingu atvinnulķfsins og į mešan fékk flokkseigendafélag Framsóknarflokksins aš leika algjörlega frķtt spil. Žar uršu eignalitlir menn milljaršamęringar į örskömmum tķma. Fjįröflunarnefnd Framsóknarflokksins umbreyttist ķ aušmannastétt.

Salan į Bśnašarbankanum

Sį hópur sem fékk aš kaupa Bśnašarbankann į sķnum tķma hefur hingaš til gengiš undir heitinu S-hópurinn. Ķ žessum hópi voru og eru menn sem voru valdamiklir ķ Framsóknarflokknum, menn sem voru bęši ķ višskiptum og stjórnmįlum og geršu engan greinarmun į žvķ hvar annaš byrjaši og hitt endaši. Gengi žeirra ķ višskiptum byggši į žeirri grunnforsendu aš Framsóknarflokkurinn vęri viš völd og fjįrhagsleg tilvera Framsóknarflokksins byggši į žvķ aš žeim gengi vel. Meš žetta ķ huga žurfum viš aš skoša orsakir žessa hruns sem viš okkur blasir nś.

Salan į rķkisbönkunum var lišur ķ frjįlshyggjuvęšingu atvinnulķfsins, en um leiš lišur ķ helmingaskiptum stjórnarflokkanna. Žaš kom žvķ engum į óvart žegar S-hópurinn svokallaši fékk aš kaupa Bśnašarbankann.

Og hvaš var S-hópurinn? Eins og įšur segir voru leifar sambandsins enn virkar ķ višskiptalķfinu, m.a. ķ gegnum Samvinnutryggingar. Žaš var žaš sem menn köllušu S-hópinn, ž.e. gömlu sambandsfélögin. Žeim var stjórnaš af fįmennum hópi manna sem sķšar fékk žetta sama višurnefni, S-hópurinn. Ķ žeim hópi voru menn į borš viš Žórólf Gķslason, Finn Ingólfsson, Helga Gušmundsson, Ólaf Ólafsson og fleiri. Ķ dag eru žeir gjarnan kallašir flokkseigendafélagiš, žó svo aš einstaka framsóknaržingmenn treysti sér ekki til žess aš skżra betur hvaš žeir eiga viš meš žvķ hugtaki. Į einhverjum tķmapunkti hlżtur sś stķfla žó aš bresta og fram munu vonandi stķga einstaklingar sem bśa yfir nęgilegu sišferšisžreki og hugrekki til aš geta sagt okkur söguna eins og hśn var. Žangaš til veršum viš aš sętta okkur viš hįlfkvešnar vķsur į borš viš žęr sem Bjarni Haršarson leggur į borš fyrir okkur.

En aftur aš žeim S-hópi sem fékk aš kaupa Bśnašarbankann. Žar voru į feršinni nokkur félög sem tengdust innbyršist. Žau voru m.a. Egla ehf (félag Ólafs ķ Samskip) 71,19%, Eignarhaldsfélag samvinnutrygginga (Gift)12,71%, Samvinnulķfeyrissjóšurinn 7,63% og VĶS (sem S-hópurinn fékk aš kaupa aš fullu śt śr Landsbankanum stuttu įšur en hann var seldur til Samson, n.b. meš hagstęšu lįni frį Landsbankanum) 8,47%.

Žaš sem kannski var merkilegast viš žessa sölu var aš žessir ašilar žurftu ekki aš stašgreiša söluveršiš, sem var įkvešiš 11,8 milljaršar króna. Samt var lögš mikil įhersla į aš kaupendurnir hefšu fjįrhagslegt bolmagn og kęmu helst meš erlent fjįrmagn innķ kaupin. Hvorugt stóšst ķ žessum tilfelli, žrįtt fyrir afar góš fyrirheit og jįkvęša kynningu į S-hópnum og hinum žżska banka Hauck & Aufhäuser Privatbankiers KgaA, sem sķšar reyndist ašeins hafa lįnaš nafn sitt og kom aldrei meš eina einustu krónu inn ķ ķslenska lögsögu. Bankinn įtti aš hafa veriš helmingseigandi Eglu en žaš félag fékk einmitt lįn hjį Landsbankanum til aš fjįrmagna sinn hluta kaupanna. Žaš lįn var veitt til S-hópsins rétt įšur en bankinn var afhentur til Samson. Žannig gat S-hópurinn greitt śtborgun sķna ķ Bśnašarbankanum, sem var ķ kringum 7 milljaršar, um žaš bil jafn hį upphęš og Landsbankinn lįnaši til kaupanna. Hópurinn lagši žvķ ķ raun lķtiš sem ekkert fram til kaupanna ķ byrjun. Einhverja fjįrmuni hafa žeir žó žurft til og žeir munu lķklegast hafa komiš śr gömlu sambandsfyrirtękjum sem enginn virtist eiga og enginn vildi augljóslega finna eiganda aš į žeim tķmapunkti.

Varšandi aškomu žżska bankans komu sķšar fram upplżsingar sem stašfestu grun margra um aš bankinn hefši ašeins veriš meš ķ kaupunum aš nafninu til. Vilhjįlmur Bjarnason ašjśnkt viš HĶ sagši frį žvķ ķ vištali hjį Agli Helgasyni aš rannsóknir hans hefšu leitt žaš ķ ljós aš kaupin į Bśnašarbankanum vęru ekki aš finna ķ įrsreikningum hins žżska banka. Enn į nż var Rķkisendurskošun kölluš til ķ žvķ augnamiši aš fęra Halldóri og félögum nżtt heilbrigšisvottorš. Ekki stóš į žvķ og ķ hinu stórmerkilega plaggi stendur aš žó svo aš ekki sé hęgt aš sjį merki um žaš ķ įrsreikningum žżska bankans aš hann hafi ķ raun veriš eigandi aš Eglu, žį vęri heldur ekkert sem gęfi til kynna aš svo vęri ekki. Og žar meš var žaš śt af boršinu og S-hópurinn gat haldiš ótraušur įfram.

Stuttu eftir kaupin gekk Ólafur Ólafsson į fund Valgeršar Sverrisdóttur og baš hana um aš breyta reglunum sem settar höfšu veriš. Samkvęmt reglunum mįtti erlendi bankinn ekki hlaupast į brott fyrr en eftir 2 įr en nś vildi Ólafur kaupa hlutinn. Og Valgeršur gerši žaš sem henni var sagt. Sķšan hefur ekkert spurst til  Hauck & Aufhäuser Privatbankiers KgaA.

Meš sameiningu viš Kaupžing varš til nżr veršmiši į Bśnašarbankanum, veršmiši sem endurspeglaši raunverulegt veršmęti bankans. Samruninn gaf žannig S-hópnum mikinn hagnaš en Egla eitt og sér er tališ hafa hagnast um 16 milljarša į samrunanum einum saman. Žaš ber aš hafa ķ huga aš ašeins lišu mįnušir frį sölunni į Bśnašarbankanum žar til samruninn var um garš genginn. Žaš er žvķ ekkert skrķtiš aš margir hafi talaš um „milligöngu“ eins og sumir hafa viljaš kalla kaup S-hópsins į Bśnašarbankanum.

Ķ žessu ljósi og aškomu stjórnvalda aš sölu bankanna og žeirri stefnu sem rķkisstjórnin į žessum tķma višhafši, veršur aš skoša žaš mįl sem nś er fjallaš um, ž.e. mįlefni Giftar.

Samvinnutryggingar voru notašar til aš fęra tilteknum hópi mikil veršmęti og viš žaš jukust jafnframt eignir žessa félags. Žęr voru sķšan įfram notašar til aš styšja viš fjįrfestingar žessara ašila og hafa veriš notašar ķ žeim tilgangi allt til dagsins ķ dag. Ķ kjölfar bankahrunsins hafa žessar eignir gufaš upp og oršiš af engu.

Kaflaskil ķ sögu Samvinnutrygginga

Samvinnutryggingar voru stofnašar af SĶS įriš 1946. Félagiš var svokallaš gagnkvęmt tryggingarfélag, sem į mannamįli žżšir aš žaš var enginn eigandi sem gerši kröfu um hagnaš, heldur įtti félagiš bara aš standa undir sér į hverjum tķma og veita višskiptamönnum sķnum žį tryggingarlegu vernd sem žeir žurftu. Allur umfram įgóši af rekstrinum fór žvķ ekki ķ neinn sjóš heldur var hann notašur til aš bęta kjör višskiptavinanna į hverjum tķma. Undir lok nķunda įratugarins sameinušust svo tvö félög, Samvinnutryggingar og Brunabótafélag Ķslands undir heitinu VĶS. Žar meš varš Samvinnutryggingar ekki lengur tryggingafélag, heldur eignarhaldsfélag sem įtti hlutdeild ķ nżju sameinušu fyrirtęki. Eftir aš sambandiš lišašist ķ sundur og hvarf af sjónarsvišinu sem stęrsta višskiptablokk landsins fór hljóšlega um Samvinnutryggingar og önnur félög sem voru įšur hluti af Sambandinu. Žau voru žó enn til.

Stjórn samvinnutrygginga var kosin af fulltrśarįši sem aftur var kosiš į ašalfundi SĶS.  Įriš 2004 var tekin įkvöršun um aš fulltrśarįš Samvinnutrygginga yrši ekki framar kosiš į ašalfundi SĶS, heldur myndi fulltrśarįšiš kjósa sig sjįlft. Žetta hljómar aušvitaš fįrįnlega, en var samt gert. Žessi įkvöršun var lögš fyrir ašalfund SĶS og žar var žetta samžykkt. Ašalfundur SĶS hreyfši ekki viš neinum mótmęlum. Reyndar var žar vķst einn mašur sem eitthvaš tjįši sig og fęrši rök gegn žessari breytingu en eftir smį tiltal kaus hann meš breytingunni. Žessi sami ašalfundur, žessir sömu og kusu um žessa breytingu įriš 2004, hafa nś tilkynnt aš žeir ętli aš rannsaka hvaš geršist ķ Samvinnutryggingum į umlišnum įrum.

Og žį aš upphafsspurningunni. Af hverju töfšu žessir ašilar uppgjör Giftar?

Hluti af stjórn Samvinnutrygginga žrżsti mjög į um aš félagiš yrši „eigendavętt“, ž.e. fęrt fyrrum tryggingartökum til eignar. Žar voru ķ hśfi miklir hagsmunir, bęši einstaklinga og lögašila, s.s. sveitarfélaga. Žessi sjónarmiš fengu lķtinn hljómgrunn en smįtt og smįtt fóru fjölmišlar aš veita mįlinu athygli og pressa myndašist į stjórnina aš gera eitthvaš ķ mįlinu. Stjórnarformašurinn, Žórólfur Gķslason stóšu žó algjörlega haršur į žvķ aš žetta yrši ekki gert og įriš 2004 var gerš sś breyting į samžykktum félagsins sem įšur er fjallaš um. Žaš var svo ekki fyrr en aš fyrir lį aš ekkert yrši śr įframhaldandi stjórnarsamstarfi Framsóknarflokks og Sjįlfstęšisflokks aš stjórnarformašur félagsins tilkynnti stjórninni um aš hann vildi fallast į žį tillögu aš fęra félagiš til réttra eigenda. Nįnar tiltekiš var žaš daginn eftir aš višręšur flokkanna runnu śt ķ sandinn, voriš 2007. Ķ jśnķ sama įr var įkvöršunin tilkynnt opinberlega og kom hśn mörgum į óvart, enda vissu fęstir aš žessum miklu fjįrmunum.

Af žessu tilefni var svo skipuš skilanefnd sem įtti aš taka viš félaginu og ganga frį uppgjörinu. Var gert rįš fyrir aš žaš tęki nokkra mįnuši og ętti aš vera lokiš žį strax um haustiš. Ekkert geršist žó ķ žeim mįlum og enn hefur ekkert komiš ķ ljós um hvaš olli žeirri töf, a.m.k. ekki frį skilanefndinni sjįlfri. Reyndar var haft eftir skilanefndarmönnum aš mįliš vęri tęknilega flókiš og erfitt aš koma saman listanum yfir tryggingartakana en žęr skżringar verša aš teljast hępnar.

Samkvęmt mķnum upplżsingum kom upp mikill įgreiningur ķ stjórn Giftar žegar žaš kom ķ ljós aš formašur stjórnarinnar, Žórólfur Gķslason vęri markvisst aš koma ķ veg fyrir aš uppgjöriš gęti įtt sér staš, vegna eigin višskipta meš bréf ķ sömu félögum og Gift įtti stóra hluti ķ. Meš öšrum oršum, aš hann vęri aš losa hlutabréfaeignir sķnar į mešan veršiš vęri enn hįtt, en sala bréfa Giftar ķ Exista og Kaupžingi hefšu įn efa haft įhrif til lękkunar žeirra bréfa į žeim tķma. Samkvęmt žeim upplżsingum sem ég hef fengiš var žar um aš ręša tvö félög sem restin af stjórninni hafši ekki vitneskju um aš vęri til, sem voru annars vegar ķ eigu Žórólfs eša tengdra ašila og hins vegar ašila sem tengdust Halldóri Įsgrķmssyni og fjölskyldu hans. Ķ ofanįlag hafši Žórólfur gert leynisamkomulag viš bęši Kaupžing og Exista um aš Gift myndi ekki selja bréf sķn ķ félögunum. Žessar upplżsingar komu stjórnarmönnum ķ félaginu ķ opna skjöldu, enda žżddu žęr aš stjórnin var ķ raun farin aš vinna žvert gegn hagsmunum félagsins og žeirra sem įttu aš taka viš eignunum.  Kaup félagsins į 20 milljarša hlut ķ Kaupžingi ķ įrslok 2007 voru lišur ķ višskiptum af sama toga, žar sem meginmarkmišiš var aš višhalda hįu gengi į bréfum bankans, óhįš žvķ hvort žaš žjónaši langtķmahagsmunum eigenda Giftar.

Aš lokum var Žórólfur žvingašur til aš segja af sér stjórnarformennskunni en fjölmišlar sżndu brotthvarfi hans litla athygli.

Hvar voru stjórnvöld?

Įbyrgš stjórnvalda ķ žessu mįli er lķka töluverš. Ekkert viršist hafa veriš gert til aš fylgjast meš starfi skilanefndarinnar og engar kröfur geršar į hana um aš hśn višhefši gagnsę vinnubrögš og aš žrżst vęri į hana um aš hraša mįlinu. Eftir į aš hyggja hefši žaš getaš breytt miklu um nišurstöšuna, enda er flest sem bendir til žess aš engar mįlefnalegar įstęšur hafi veriš fyrir töfinni.

Žeir sem sįtu ķ skilanefndinni munu žó vonandi svara fyrir žessi mįl og sżna fram į hvaš žaš var raunverulega sem hefti störf žeirra. Ķ nefndinni sįtu Kristinn Hallgrķmsson, Siguršur Jónsson og tķttnefndur Žórólfur Gķslason.


Saga sem veršur aš segja

Eignarhaldsfélagiš Gift spratt upp śr išrum gamla Sambandsins og žaš virtust allir jafn hissa žegar nokkrir gamlir og gildir framsóknarmenn tilkynntu žjóšinni um aš žeir hefšu ķ sķnum fórum tugi milljarša sem žeir ętlušu aš “skila” til réttra eigenda. Žaš sem vakti hvaš mesta undrun var aušvitaš aš ekki var um neina nżja peninga aš ręša, heldur höfšu žessir sömu menn setiš į žessari risastóru gullkistu um langt įrabil įn žess aš segja mśkk.

 Ešlilega vöknušu žvķ żmsar įleitnar spurningar ķ žjóšfélaginu. Hvar höfšu žessir peningar veriš geymdir frį falli sambandsins? Ķ hvaš höfšu žeir veriš notašir fram til žessa? 

Til žess aš skilja hvaš fór žarna fram žurfum viš aš bakka svolķtiš aftur ķ tķmann, allt aftur til žess tķma žegar Sambandiš rišaši til falls.

Ķ hugum einhverra var Sambandiš bara eitt fyrirtęki, ein tiltekin stofnun sem į einhverjum tķmapunkti varš gjaldžrota. Stašreyndin er hins vegar sś aš Sambandiš var fyrst og fremst samheiti yfir višskiptablokk sem var stjórnaš af žröngum hópi manna sem tengdust Framsóknarflokknum. Sambandiš varš vissulega gjaldžrota, ž.e. stórar rekstrareiningar innan Sambandsins uršu gjaldžrota en hiš eiginlega SĶS varš aldrei gjaldžrota. Ķ žvķ félagi var haldinn ašalfundur ķ dag, žann 28. nóvember įriš 2008.

Eigi heldur uršu sum fyrirtęki sem störfušu innan ramma Sambandsins gjaldžrota, s.s. Samvinnutryggingar. Žaš sem eftir var af sambandinu lifši sjįlfstęšu lķfi og var įfram stjórnaš af innanbśšarmönnum ķ Framsóknarflokknum. Žaš er hópurinn sem ķ dag er kallašur flokkseigendafélag Framsóknar. Ķ žeim hópi voru nokkrir einstaklingar sem sķšar uršu įberandi ķ ķslensku athafna- og stjórnmįlalķfi. Ķ skjóli žessa hóps starfaši Halldór Įsgrķmsson fyrrverandi forsętisrįšherra. Ķ žessum hópi eru fyrrverandi sešlabankastjórar, kaupfélagsstjórar, fyrrverandi utanrķkisrįšherra og ašrir einstaklingar sem töldu sig sjįlfskipaša til aš halda utan um hina grķšarmiklu fjįrmuni.
 

Žessa sögu žarf aš skrifa. Žessa sögu į žjóšin rétt į aš heyra. Hśn setur atburši fortķšar ķ nżtt og skżrara ljós. Hśn skiptir mįli žegar menn velta fyrir sér atburšum sķšustu įra. Hśn skiptir mįli žegar menn skoša hvernig einkavęšingu bankanna var hįttaš, hverjir fengu aš kaupa og hvernig žeir gįtu keypt. 


Ķ žessari sögu liggja skżringar į skjótfengnum auš og miklu rķkidęmi. Žar liggja t.d. skżringar į žvķ hvernig venjuleg afmęli venjulegra manna uršu aš tónleikum heimsfręgra tónlistarmanna.

 

Aš segja žessa sögu hlżtur aš verša lišur ķ uppgjöri viš fortķšina. Žaš hlżtur aš verša lišur ķ žvķ aš žessi litla žjóš skilji hvernig hśn gat lent į žeim staš sem hśn er stödd ķ dag.


Um rįšherra og ašra merkismenn

Ķ Silfri Egils sķšastlišinn sunnudag var žeirri spurningu velt upp hvort einhver tengsl vęru į milli BYRs sparisjóšs og Baugs eša fyrirtękjahópsins sem oft er kenndur viš Baug eša ašaleiganda žess fyrirtękis, Jón Įsgeir Jóhannesson. Žau tengsl eru vissulega til stašar og eru reyndar mjög skżr.

Ķ žvķ samhengi er nęrtękt aš lķta į nišurstöšu Samkeppniseftirlitsins frį 26. maķ sl, žar sem segir:„Meš hlišsjón af žvķ aš žorri hlutafjįr eša drjśgur hluti stofnfjįr ķ BYR og Glitni eru ķ eigu sama fyrirtękjahóps, tengslum žeim sem fyrirfinnast innan žessa fyrirtękjahóps, įsamt žvķ aš fjįrhagsleg afkoma žessara ašila er verulega samtvinnuš og meš hlišsjón af tengslum stjórnarmanna félaganna tveggja og žeirri stašreynd aš meirihluti stjórnarmanna BYRs og Glitnis tengjast mįlsašilum og hafa gert um nokkurt skeiš telur Samkeppniseftirlitiš aš tilkynningarskylda į grundvelli 17. gr. samkeppnislaga hafi stofnast. Žaš er žvķ nišurstaša Samkeppniseftirlitsins aš félögin FL group hf., Primus eignarhaldsfélag ehf., Baugur hf., Sund hf., Saxhóll hf. , BYGG hf., Imon ehf. og Materia Invest ehf. fara sameiginlega meš yfirrįš yfir Glitni banka hf. og Byr sparisjóši. Ber framangreindum fyrirtękjum aš tilkynna samrunann ķ samręmi viš įkvęši 17. gr. samkeppnislaga."

Įriš 2005, žegar "hallarbyltingin" svokallaša įtti sér staš ķ Sparisjóši Hafnarfjaršar, drógu fjölmišlar heldur ekki dul į hverjir stęšu žar aš baki. Hallarbyltingin var gerš ķ lok aprķl 2005 og viš stjórnartaumunum ķ sparisjóšnum tóku nżjir ašilar, menn sem ekki höfšu komiš aš rekstri sjóšsins įšur. Žeir höfšu žį yfirtekiš sjóšinn meš kaupum sķnum į stofnfjįrhlutum.

Fyrir žann tķma höfšu stofnfjįrhlutir aldrei gengiš kaupum og sölum og reyndar voru reglur sjóšsins žannig aš ekki žótti möguleiki į aš slķkt gęti gerst. Lögin voru lķka til žess gerš aš koma ķ veg fyrir aš menn gętu nżtt sér stofnfjįrhlutina til aš nį yfirrįšum yfir sparisjóšum, en allt kom fyrir ekki. Fjįrmįlaeftirlitiš reyndi aš stoppa gjörninginn, sendi m.a. stofnfjįreigendunum öllum bréf žar sem žeir voru bešnir um aš upplżsa um hvort žeir hefšu fengiš tilboš ķ hlutina og žį frį hverjum en allir sem einn žögšu žeir žunnu fimmtķumķlljónakróna hljóši. Efnahagsbrotadeild lögreglunnar tók jafnvel mįliš til sķn og kallaši nżja valdhafa ķ sjóšnum į teppiš. Allt virtist žaš tilgangslaust meš öllu. Hvorki lögregla né eftilitsstofnanir höfšu nęgjanlegan styrk til aš tryggja framgang réttvķsinnar ķ žessu mįli. Hver vegna?, žaš er spurning sem ég tel aš vęri kjöriš aš setja ķ hvķtbókina góšu sem nś į aš fara aš skrifa.

En hverjir fengu bréf frį Fjįrmįlaeftirlitinu og žögšu žunnu hljóši?

Žaš voru 47 ašilar. Einn af žeim var nśverandi fjįrmįlarįšherra landsins, Įrni M. Mathiesen. Žegar Morgunblašiš leitaši svara hjį Įrna ķ september 2005 um hversu stóran hlut hann hefši įtt svaraši Įrni žvķ til aš hann hefši įtt jafn stóran hlut og hinir 47. Žegar hann var spuršur fyrir hvaša verš hann hefši selt svaraši hann; "Žaš hefur ekki tķškast ķ žessum višskiptum aš gefa upp veršiš og žess vegna mun ég ekki gefa žaš upp".

Įrni var ķtrekaš spuršur um žessi mįl og žann 5. janśar 2006 mį finna grein ķ DV sem fjallar um yfirtökuna og er žar m.a. vitnaš til svara Įrna um hans žįtt ķ sölunni. Žar segist Įrni sem minnst vilja tjį sig um mįliš en fullyršir aš stjórn sjóšsins hafi leitaš sérstaks įlits Fjįrmįlaeftirlitsins į sölu hans į sķnum hlut. Žaš veršur aš teljast nokkuš sérkennileg fullyršing, enda var alveg ljóst aš Fjįrmįlaeftirlitiš var (a.m.k. į yfirboršinu) aš reyna aš komast til botns ķ žvķ hvort žarna vęri um sölu į virkum eignarhlut aš ręša. Ķ žessu samhengi er lķka allrar athyglivert aš lesa ręšu stjórnarformanns Fjįrmįlaeftirlistins sem hann flutti į įrsfundi stofnunarinnar ķ nóvember 2005. Į bls 3-4 fjallar hann sérstaklega um mįlefni stofnfjįreigenda ķ sparisjóšum.

Einhvern veginn verš ég bara aš efast um orš Įrna ķ žessu mįli. Ég trśi žvķ vart aš hann hafi lagt spilin į boršiš fyrir Fjįrmįlaeftirlitiš og fengiš žar einhverja vottun į žennan gjörning sinn. Žaš vęri a.m.k. fróšlegt aš sjį žį pappķra.

Annar seljandi stofnfjįrhlutar var sjįlfur rķkisendurskošandi žess tķma, Siguršur Žóršarson. Žį var Siguršur jafnframt endurskošandi Fjįrmįlaeftirlitsins, sem menn töldu reyndar sżna ótrślega litla hörku vegna hinnar óvinveittu og ķ raun ólöglegu yfirtöku, jafnvel svo litla aš jašraši viš hreint og klįrt sinnuleysi. Nafn Siguršar įtti reyndar eftir aš koma upp löngu sķšar ķ tengslum viš žessi mįl en nżlega höfšaši hann mįl į hendur lögmanni sem hafši milligöngu um višskiptin meš stofnfjįrhlutina. Sį keypti hlutina fyrir žrišja ašila sem sķšar seldi žį til fjórša ašila į enn hęrra verši eša ķ kringum 90 milljónir samkvęmt fréttum af mįlinu. Sigurši žótti žaš vķst eitthvaš sśrt, enda taldi hann sig žį réttilega eiganda allra 90 milljónanna.

Eru menn svo eitthvaš undrandi yfir žvķ aš fjįrmįlarįšherrann finni ekkert til žess koma aš rįšuneytisstjóri ķ hans rįšuneyti selji hlutabréf ķ Landsbankanum fyrir hundrušir milljóna rétt fyrir bankahruniš, žegar fyrir liggur aš vegna starfa hans žį hafši hann upplżsingar sem ašrir hluthafar höfšu alls ekki į žeim tķma?

Samkvęmt fréttum af mįlefnum BYRS hefur komiš fram aš fjįrmįlarįšherra keypti sig aftur inn ķ stofnfjįreigendahópinn sķšar. Žrįtt fyrir aš hann hafi ķtrekaš veriš spuršur um hversu stór hlutur hans sé hefur hann ekki viljaš gefa žaš upp. Hann telur eflaust aš žjóšinni komi ekki viš hvernig hann er tengdur einstaka fjįrmįlafyrirtękjum į ķslandi beinum fjįrhagslegum hagsmunaböndum.


Eru lķfeyrissjóširnir ķ kaupaleišangri ķ LŚX?

Sagan sem litlu bankafuglinn hvķslaši aš mér ķ morgun segir aš oršrómur um aš Siguršur Einarsson, fyrrum stjórnarformašur Kaupžings sé langt kominn meš aš ganga frį kaupum į Kaupthing Bank Luxembourg SA eigi viš rök aš styšjast.

Žaš er svo sem ekki nż frétt en litli bankafuglinn sem söng svo undurvęrt ķ eyra mér ķ morgunsįriš, hvķslaši žvķ lķka aš Siguršur gęti ekki veriš einn ķ žessum kaupum. Reyndar vęri hann vel staddur peningalega eftir aš hafa tekiš risastórar stöšur į móti krónunni en meš honum ķ žessum kaupaleišangri vęru einnig ķslenskir lķfeyrissjóšir.

Ekki vissi fuglinn frekari deili į žessum lķfeyrissjóšum en žegar hann flögraši ķ burtu śt ķ nķstingskaldan veturinn skaut óneitanlega žeirri hugsun nišur ķ huga mér hvort žar vęri ef vil till aš hefjast nżtt tķmabil ķ samvinnu fyrrgreinds stjórnarformanns og žeirra sem kenna sig viš Viršingu og Réttlęti.

 


Vandi fyrir hvern?

Ķ tengslum viš skrif um mķn um mįlefni sparisjóšanna, žį sérstaklega BYR, hef ég fengiš fjölmargar athugasemdir og spurningar. Stundum hafa pistlar mķnir vakiš nokkra athygli og hafa ašrir skrifaš um efniš ķ kjölfariš. Eitt af žvķ sem ég hef rekiš mig į ķ žessari umręšu er aš sumir viršast rugla saman tveimur ólķkum hlutum, ž.e. stofnfé annars vegar og hlutafé hins vegar. Žaš er ķ flestum tilfellum mjög skiljanlegt, enda ekki hęgt aš ętlast til žess aš venjulegt fólk sem ekki er aš velta sér uppśr mismunandi félagaformum sé meš žetta allt į hreinu. 

Žvķ mišur žį hef ég lķka rekist į žaš aš žeir sem hafa hagsmuni af žvķ aš žessu tvennu sé ruglaš saman eru oft į tķšum žeir sem tala hvaš mest śt og sušur um žessi mįl. Žeir sem standa ķ slķkum mįlflutningi leggja töluvert į sig til aš reyna aš sannfęra mig og ašra um aš hinir fórnfśsu stofnfjįreigendur séu hinir einu réttu eigendur sparisjóšanna, enda hafi žeir lagt svo mikiš til mįlanna. Sumir, lķkt og žessi hér, halda žvķ beinlķnis fram aš rekstrargrundvöllur sparisjóšanna byggi ķ raun į fjįrframlögum stofnfjįreigendanna. Slķkt er aušvitaš af og frį, a.m.k. ķ žvķ tilfelli sem ég hef hvaš mest fjallaš um, ž.e. ķ tilfelli BYR. 

Stofnfjįrbréf eru ķ veigamiklum atrišum frįbrugšin hlutabréfum. Žannig nżtur stofnfjįreigandi einungis aršs af sķnu stofnfé en hefur ekki beinan rétt til įgóšahlutar af rekstrarafgangi sparisjóšs umfram žaš. Hann fęr žannig ekki neina hlutdeild ķ hinu uppsafnaša eigin fé, eša varasjóši eins og žaš kallast ķ tilfelli sparisjóšanna, nema ķ gegnum aršgreišslurnar. 

Žannig er mįlum ekki hįttaš ķ hlutafélagi, žar sem menn halda į hlutabréfum og hafa eignarašild ķ hlutafélaginu ķ samręmi viš žaš. Ķ hlutafélaginu er hlutdeild hluthafans ķ eigin fénu hinn sama og hlutur hans af heildar hlutafénu. Įvöxtun hluthafans getur žvķ endurspeglast ķ auknu eiginfé hlutafélagsins, ž.e. aš hagnašurinn haldist innan félagsins eša meš žvķ aš greiddur sé śt aršur.  
Žetta er stęrsti munurinn į stofnfé og hlutafé en ķ raun er fįtt sem sameinar žessi tvö form.

Vandamįliš sem Pétur Blöndal og fleiri barįttumenn fyrir nišurlagningu sparisjóšakerfisins sjį helst ķ žessu formi er aš ķ žvķ eru vissulega miklir fjįrmunir sem ekki hafa žröngt skilgreindan eiganda. Bróšurpartur eiginfjįrins er bundin ķ žeim hluta eiginfjįrins sem er meš öllu réttu eign samfélagsins alls. Žetta fé hefur Pétur kallaš “fé įn hiršis” eša eins og lesa mį ķ tiltölulega nżlegri skżrslu Višskiptarįšs, žį er žar um aš ręša “sjįlfala fé sem mjög erfitt er aš meta hverjum tilheyrir”.  Žetta skilgreinir Višskiptarįš sem mikinn vanda. Spurningin er bara; vandi fyrir hvern? 

Į morgun ętla ég aš fjalla um fjįrmįlarįšherrann okkar og tengsl hans viš BYR.

 


Gróa lifir góšu lķfi ķ kreppunni

Ķ pistli mķnum ķ gęr skrifaši ég um lista sem skattayfirvöld ķ Žżskalandi fengu ķ gegnum žżsku leynižjónustuna og innihélt upplżsingar um višskiptavini LGT bankans ķ Liechtenstein, sem allir įttu žaš sameiginlegt aš vera grunašir fyrir skattsvik ķ heimalandi sķnu. Flestir sem voru į žessum lista voru žjóšverjar en einnig voru į listanum einstaklingar af öšrum žjóšernum, s.s. bretar.

Undanfariš hafa gengiš żmsar sögusagnir ķ ķslensku samfélagi og ein žeirra sem hefur birst vķšsvegar į netinu byggir į žeirri stašhęfingu aš į umręddum lista hafi veriš nöfn žjóšžekktra ķslendinga. Ķ ljósi žessara sögusagna ritaši ég fyrrgreindan pistil. Leitaši ég uppi fréttir af mįlinu og birti tilvitnanir ķ žęr. Hélt ég žvķ m.a. réttilega fram aš ķslensk yfirvöld hefšu ekki upplżst um hvort umręddur listi hefši borist hingaš til lands.

Įšur nefndar sögusagnir viršast hins vegar ekki eiga viš rök aš styšjast.  Ég óskaši eftir upplżsingum um umręddan lista og fékk žęr. Samkvęmt žeim svörum sem ég fékk var ekkert ķ umręddum gögnum sem tengist ķslenskum rķkisborgunum.

Ekki veit ég hvaš mönnum gengur til žegar žeir bśa til gróusögur ķ ętt viš žį sem ég vitna til hér aš ofan en ég er sannfęršur um aš žęr eru ekki til žess fallnar aš hjįlpa okkur śt śr žeirri erfišu stöšu sem samfélagiš okkar er ķ. Žurfum viš virkilega į žvķ aš halda aš efast meira um trśveršugleika hvors annars en raunverulegt tilefni er til? Er ekki nóg er af brostnu trausti nś žegar?


Gögnin frį Liechtenstein

Ķ febrśar sl. bįrust žęr fréttir aš žżsk skattayfirvöld hefšu fengiš ķ hendur upplżsingar frį fyrrverandi starfsmanni LGT bankans ķ Liechtenstein. Ķ gögnunum sem žżska leynižjónustan hafši keypt var listi meš nöfnum 1.400 einstaklinga sem grunašir eru um aš hafa svikiš undan skatti ķ skjóli bankaleyndar ķ Liechtenstein.

Um žaš mįtti lesa ķ frétt ķ morgunblašinu žann 29. febrśar sl. aš daginn įšur, ž.e. žann 28. febrśar, hefši rķkisskattstjóri sent žżskum yfirvöldum bréf og óskaši eftir ašgangi aš umręddum upplżsingum, lķkt og ašrir starfsbręšur hans ķ Evrópu höfšu žį gert.

Ķ Bretlandi hafa menn fyrir löngu veriš įkęršir og dęmdir į grundvelli žessara gagna. Žar nįmu skattsvikin rśmum milljarši punda.

Žaš lišu žrķr mįnušir žar til einhverjar frekari fréttir bįrust af mįlinu hérlendis. Žį kom frétt ķ morgunblašinu: „Rķkisskattstjóri mun ekki upplżsa hvort honum hafi borist upplżsingar er varša Ķslendinga frį žżskum skattayfirvöldum“ (Morgunblašiš 30.maķ 2008.)

Og žar viš sat. Ekki hafa frekari fréttir borist af žessum gögnum frį ķslenskum yfirvöldum og enginn veit einu sinni hvort žau bįrust nokkurn tķma til Ķslands. Žaš veršur žó aš teljast ólķklegt aš svo hafi ekki veriš, enda fengu önnur Evrópurķki greišan ašgang aš gögnunum og žau hafa vķšsvegar veriš mikill happafengur fyrir skattayfirvöld ķ viškomandi löndum sem barist hafa gegn skattsvikum af žessu tagi.

Į Ķslandi er mįlum öšruvķsi hįttaš.  Į Ķslandi mį ekki upplżsa um hvort gögnin hafi borist inn fyrir landsteinana.

Slķk er leyndin.


Tķmi Ķmona ķ ķslensku samfélagi er lišinn

Fréttastofa stöšvar 2 fjallaši ķ kvöld um hin dularfullu kaup Imons ehf į 9 milljarša hlut ķ Landsbankanum rétt fyrir žjóšnżtingu bankans. Einhverra hluta vegna vill skrįšur eigandi Imon ekki ręša viš fjölmišla um mįliš. Kannski vegna žess aš honum finnst engum koma viš hvaš hann gerir ķ sķnum višskiptum.

Er žaš ekki viškvęšiš sem žjóšinni hefur veriš uppįlagt undanfarin įr? Višskiptalķfiš kemur almenningi ekki viš! Nś žegar almenningur į aš borga brśsann er kannski kominn tķmi til aš breyta žessu. Nś MĮ aš krefja menn svara. Hugtakiš löglegt en sišlaust er ekki lengur tekiš gilt - žaš er bśiš. Nś verša Ķmonarnir aš sętta sig viš aš žurfa aš fara eftir bęši lögum og haga sér ķ samręmi viš sišgęšisvitund žjóšarinnar. Annars verša žeir bara aš finna sér ašra žjóš. 

Ķ fréttinni er einnig velt upp žeirri spurningu hvort kaup Imons hafi veriš fjįrmögnuš meš lįni frį bankanum sjįlfum og žvķ hvort Imon hafi ef til vill sett stofnfjįrhluti ķ BYR aš veši. Ef svo er žį mį gera rįš fyrir aš stofnfjįrhlutirnir séu nś eign rķkisins. Samkvęmt samžykktum BYRS er handhöfum stofnfjįrhluta žó óheimilt aš vešsetja hluti sķna nema aš fengnu leyfi stjórnar sjóšsins. Fréttastofa stöšvar 2 ętti žvķ aš lįta reyna į žaš aš spyrja formann stjórnarinnar hvort um slķkt hafi veriš aš ręša ķ žessu tilfelli.

Žaš veršur žó aš teljast hępiš aš stofnfjįrhlutur Imons sem er uppį rśma 1,2 milljarša hafi dugaš sem veš fyrir 9 milljarša kaupum ķ Landsbankanum.


Raušsól kaupir 365 og Sena kaupir Raušsól og EFG kaupir.....

Nś er bśiš aš halda hluthafafund ķ 365. Ekki fara margar sögur af žvķ hversu fjölmennur sį fundur var en af lista yfir hluthafa félagsins aš dęma er ekki lķklegt aš žar hafi veriš samankomin sérstakur aragrśi.

Mikiš hefši ég žó viljaš sjį myndir frį fundinum. Voru engir fjölmišlar į stašnum, engar myndir, engar sjónvarpsupptökur? Žetta hlżtur aš hafa talist fréttamatur; hluthafafundur ķ stęrsta fjölmišlafyrirtęki landsins, žar sem taka įtti stórar įkvaršanir um framtķš félagsins.

Ķ fréttum af fundinum segir m.a. aš žaš hafi veriš samžykkt samhljóša aš breyta nafni félagsins. Jį takk fyrir, Bara algjör eining um ašal mįliš! 

Žį kom einnig fram ķ sömu frétt aš fundurinn hafi įkvešiš aš fękka stjórnarmönnum śr fimm ķ žrjį.  Ašalmenn voru kjörnir: Ari Edwald (starfsmašur 365), Lįra N. Eggertsdóttir (starfsmašur 365) og Einar Žór Sverrisson (starfsmašur Baugs), og til vara var kjörin Hildur Sverrisdóttir (starfsmašur 365).

Hvar eru eiginlega allir žessi hluthafar sem JĮJ talaši um aš myndu taka žįtt ķ kaupunum į 365 af sjįlfum sér? Eiga žeir enga fulltrśa ķ stjórninni?

Kannski žaš sé bara dónaskapur aš vera aš spyrja slķkra spurninga en hver į hiš nżstofnaša félag Ķslenska afžreyingu ehf,  sem keypti allt nżtilegt śr 365 og ręšur žar meš yfir stórum hluta allra fjölmišla ķ landinu?

Žaš getur bara ekki veriš aš enginn ętli aš spyrja žeirra spurninga sem vakna ķ kringum žennan gjörning. Skil vel aš fréttamenn hjį 365 eigi erfitt meš aš spyrja erfišra spurninga ķ žessu mįli en hvaš meš hina, hvaš meš fréttamenn RŚV?

Finnst engum neitt skrķtiš aš žaš sé til fyrirtęki sem heiti 365. Žaš fyrirtęki skiptist ķ tvęr grunneiningar, ž.e. 365 mišla, sem er fjölmišlahlutinn og svo Senu sem rekur kvikmyndahśs og fleira. Ašaleigandinn, sem į nęr allt hlutafé ķ 365, beint eša óbeint, stofnar svo nżtt fyrirtęki sem hann kallar Raušsól. Hann bżšst til aš kaupa 365 mišla śtśr 365 og greišir fyrir žaš 1,5 milljarša (sem hann viršist hafa įtt ķ reišufé undir koddanum sķnum) og svo er haldinn hluthafafundur. Og viti menn, hiš nżja félag sem nś heitir Ķslensk Afžreying, er ķ eigu tveggja fyrirtękja; Senu (įšur hluti af 365 )og svo nżs félags sem heitir EFG ehf og enginn veit hvaš stendur fyrir.

Sem sagt, Sena, sem var jś sį hluti sem Raušsól ętlaši ekki aš kaupa śr 365, į nś Ķslenska afžreyingu sem į Senu. Ekkert liggur fyrir um hvort žaš hafi einhverjir nżjir eigendur bęst ķ hópinn frį žvķ aš žessi hringavitleysa hófst fyrir um hįlfum mįnuši sķšan, en į mešan ekki koma fram upplżsingar um slķkt mį gefa sér aš svo sé ekki.

Nišurstašan er žvķ lķklega sś aš sami eigandi eigi allt sem hann įtti fyrir hįlfum mįnuši, ž.e. 365 meš manni og mśs. Žaš eina sem hefur žį breyst er aš 365 nafniš er fariš, Sena į Senu og JĮJ er ekki lengur ķ stjórninni sjįlfur. Hann žarf žó varla aš hafa įhyggjur af žvķ aš vera įhrifalaus, enda starfsmenn hans allt ķ kringum boršiš ķ nżrri stjórn.

Veršur ekki aš skżra žetta ašeins betur - eša fellur žetta kannski allt undir bankaleynd....?


Huldusjóšurinn BYR

Ķ glęnżrri śtgefendalżsingu sem BYR sparisjóšur hefur sent frį sér  ķ tilefni aš śtgįfu peningamarkašsvķxla sjóšsins kemur fram aš žann 17. nóvember sķšastlišinn hafi sparisjóšurinn įtt hlutdeild ķ eftirfarandi fyrirtękjum:

Eignarhaldsfélagiš ehf. 25,0%

FSP Holding ehf. 26,8%

Ķslensk Veršbréf hf. 25,0%

Reiknistofa bankanna 4,6%

SP Fjįrmögnun hf. 35,5%

Teris 26,8%

Veršbréfažjónusta sparisjóšanna hf. 46,7%

 

Samkvęmt upplżsingum frį Kauphöllinni į BYR reyndar hlutafé ķ fleiri félögum en žeim sem žarna eru skilgreind sem hlutdeildarfélög . Ķ lista frį Kauphöllinni frį 19. nóvember sl. kemur fram aš BYR sparisjóšur er ķ hópi 20 stęrstu hluthafa Landsbankans (gamla). Žaš sem er kannski athyglisveršast ķ žvķ samhengi er aš svo viršist sem BYR sparisjóšur hafi eignast hlut sinn um mišjan október 2008. Ķ hóp įšur nefndra 20 stęrstu hluthafa ķ gamla Landsbankanum hafa tveir hluthafar bęst ķ hópinn sķšan ķ upphafi októbermįnašar. Auk BYRS sparisjóšs er žaš ĶMON ehf. Sķšarnefnda fyrirtękiš er jafnframt skrįš sem stęrsti einstaki eigandi stofnfjįr ķ BYR sparisjóši.  Višskipti žess fyrirtękis meš hluti ķ gamla Landsankanum hafa vakiš mikla athygli, enda viršist sem kaup fyrirtękisins į stórum hlut ķ bankanum hafi įtt sér staš mjög skömmu fyrir yfirtöku Fjįrmįlaeftirlitsins į bankanum.  

 

Ekki liggur fyrir hvernig žessi eign BYRS sparisjóšs ķ bankanum er tilkomin en samkvęmt skrįningu ķ Kauphöllinni bętist BYR ķ hóp 20 stęrstu hlutahafa bankans žann 16. október sl.

 
NafnRöš
Samson eignarhaldsfélag ehf1
Landsbanki Luxembourg S.A.2
NBI hf3
Imon ehf4
ĶslandsbankiFBA - safnreikningur5
Straumur-Buršarįs Fjįrfest hf6
LB Holding Ltd7
Smįey ehf8
Arion safnreikningur9
LI-Hedge10
Proteus Global Holding S.A.11
Lķfeyrissjóšir Bankastręti 712
BYR sparisjóšur13
Siguršur Bollason ehf14
Lķfeyrissjóšur verslunarmanna15
Gildi -lķfeyrissjóšur16
Bygg invest ehf17
Sund ehf18
Marcus Capital Ltd19
Skipholt ehf20
  

Ķ śtgefendalżsingunni er fleira sem kemur į óvart. Žar kemur m.a. fram aš BYR sparisjóšur stefni enn aš žvķ aš verša hlutafélag, žvert į yfirlżsingar stjórnenda sjóšsins ķ fjölmišlum aš undanförnu. Af oršum žeirra aš dęma mįtti alveg skilja žau sem svo aš hlutafélagavęšing sparisjóšsins hafi veriš lišur ķ fortķšarįętlunum sem ekki ęttu lengur viš. Ķ śtgefendalżsingunni kemur hins vegar fram aš ašeins sé bešiš eftir samžykki lįnadrottna fyrir breytingunni, öll önnur skilyrši sé nś žegar uppfyllt.

 

Žaš vekur lķka sérstaka athygli aš ķ yfirliti yfir efnahag sjóšsins, žar sem fjallaš er um eigiš fé, ž.e. hiš svokallaša stofnfé annars vegar og varasjóšinn hins vegar, žį er bśiš aš bęta viš einni nżrri lķnu sem ekki hefur sést įšur ķ bókum sparisjóšsins. Žar er samtala žessara tveggja stęrša tilgreind sem „Eigiš fé hluthafa“. Žessi framsetning hlżtur aš teljast nokkuš sérstęš ef litiš er til žess aš samkvęmt lögum geta ekki veriš hluthafar aš sparisjóšum. Sparisjóšir eru ķ ešli sķnu sjįlfeignarstofnanir og eignarhaldi į stofnfé fylgir enginn eignarhlutdeild ķ öšru eigin fé sparisjóša. Um žau įkvęši ķslenskra laga hefur enginn deilt, a.m.k. ekki hingaš til.

 

Žetta  vekur upp tvęr nżjar en mikilvęgar spurningar um huldusjóšinn BYR.

1.       Hverjir eru žessir lįnadrottnar sem viršast rįša örlögum sjóšsins?

2.       Er BYR oršiš hlutafélag, eša hvaš žżšir annars Eigiš fé hluthafa?

    

Nęsta sķša »

Höfundur

Gunnar Axel Axelsson
Gunnar Axel Axelsson

Fæddur á Sólvangi í Hafnar-firði þann 3. apríl 1975.  Viðskiptafræðingur, faðir, eiginmaður og formaður Samfylkingarinnar í Hafnarfirði.

Email

Endilega notið tækifærið og setjið athugasemdir við einstaka færslur. Það eina sem ég geri kröfu um er að þær séu undir fullu og raunverulegu nafni.

Jan. 2019
S M Ž M F F L
    1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31    

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband